دانسته‌اى كه اگر سبب سردرد ورم يا غير ورم باشد و در حجاب داخلى كاسهء سر به وجود آمده باشد ، درد به چشم سرايت مىكند . زيرا عصب توخالى در اين آبشامهء داخلى است و جزئى از آن به سوى كاسهء چشم راهى است . اما اگر سبب درد در وسط حجاب خارجى باشد بيمار از لمس سر احساس درد زياد مىكند و نمىگذارد كه با دست فشار دهند . همين سردرد اكثرا از بيماريهايى است كه سابقا بوده‌اند و گوهر مغز را ناتوان كرده‌اند و به پيروى از گوهر مغز پرده‌هاى داخل و خارج نيز ناتوان شده‌اند و حالتى روى آورده كه از هر جنبش بدنى ، غذايى ، بخارى و حركات خارجى ، آزار بيند و زائده‌هاى مغز آزار را در خود مىپذيرد . بعضى از طبيبان اين شرايط را در تشخيص سردرد كلاهخودى مراعات نمىكنند و هر سردردى كه همهء سر را دربرگيرد ، از خارج كاسهء سر يا داخل باشد ، علتش بخار معده يا بخار سر يا مادهء خلطى يا التهابى ( فلغمونى ) در خود مغز يا در پرده‌هاى مغز باشد ، سرگرانى و تپش يا باد سرخ ، التهاب و سوزش با كمى سرگرانى ، يا درد از باد سرخ نباشد و از اخلاط ديگر باشد و سرگران شود ، و علامات خلط سرد باشد ، همه را كلاهخودى گويند و هر حالتى را برحسب تشخيص علاج مىنمايند . ليكن طبيبان ماهر ، فقط سردردى را كلاهخودى نامند كه با شرايط نامبرده وفق دهد . علاج : اگر از اثر معاينه پى بردى كه خون زياد موجود است و دانستى كه سبب رئيسى يا محرك سردرد خون است ، رگ بزن ! اگر علامت خلط سرد يافتى و سردرد بسيار دوام كرده و تو بازدارنده‌ها را به كار برده‌اى ، پاشيدنيهايى را استعمال كن كه كمى تحليل‌برنده و گرمىبخش با كمى نيروى گيرنده و بركننده باشند مانند : شكوفهء گورگياه ، بابونه ، نعناع و ساير چيزهايى كه در قانون ياد گرفته‌اى . به تدريج به داروهاى نيرومندتر برس ! به وسيلهء گياهانى كه مناسب مىدانى تخليه به عمل آور . دانهء صنوبر با مصطكى بسيار مفيد است . هر سه شب يك دفعه به ديدارش برو ، معاينه كن ، اگر نياز بود در تخليه حب « صمغ صنوبر » به كار ببر ! و بدان ! كه بعد از تخليه بايد مغز را تنقيه كنى و پرده‌هاى مغز را بپالايى و در اين زمينه داروهايى را استعمال كن كه مغز را نيرو بخشد و خودت آنها را مىدانى كه بوييدن مشك و عنبر آميزه با كافور از جملهء اين داروهاست و اگر الوا را نيز با اينها بياميزى خوب است تا نيرو بخشيدن و تحليل باهم باشند . ضمادهاى گرم و تجويزكننده را - كه مىشناسى - به كار ببر ! اگر حالش خوب‌تر شد و درد تخفيف يافت ، گرمابه و ضماد قوى استعمال كن ! اگر سردرد در نخستين مرحله است و تشخيص دادى كه سبب ، مواد گرم است ، علاجى به كار ببر كه در معالجهء مغز ياد گرفته‌اى و آب‌پز خيارچنبر دارويى « 1 » با روغن بادام ، چندين روز پياپى به بيمار بخوران !

--> ( 1 ) - آب‌پز خيارچنبر - نسخه .